श्रीज्ञानेश्वरांची आरती (मराठी)

संत ज्ञानेश्वर (माऊली) आरतीचे महत्त्व

"आरती ज्ञानराजा" ही संत ज्ञानेश्वर महाराजांची अत्यंत लोकप्रिय आरती आहे. ही आरती वारकरी संप्रदायात दररोज गायली जाते. संत ज्ञानेश्वर, ज्यांना प्रेमाने 'माऊली' (आई) म्हटले जाते, हे महाराष्ट्रातील एक महान संत आणि कवी होते. त्यांनी वयाच्या अवघ्या १५ व्या वर्षी 'ज्ञानेश्वरी' (भगवद्गीतेवरील टीका) लिहिली.

आरतीचा भावार्थ

या आरतीमध्ये संत रामदास (किंवा समकालीन संत) ज्ञानेश्वर महाराजांचे वर्णन 'महाकैवल्य तेजा' (मोक्षाचे तेज) असे करतात.

• अवतार पांडुरंग (Avatar of Pandurang): "अवतार पांडुरंग, नाम ठेविलें ज्ञानी" - ज्ञानेश्वर महाराज हे साक्षात पांडुरंगाचे (विठ्ठलाचे) अवतार मानले जातात.
• विश्व ब्रह्मचि केलें (Universal Oneness): "प्रगट गुह्य बोले, विश्व ब्रह्मचि केलें" - त्यांनी वेदांचे गुपित (आत्मज्ञान) सर्वांसाठी खुले केले आणि संपूर्ण विश्व हे ब्रह्माचे स्वरूप आहे, हे शिकवले.
• शरणभाव (Surrender): "रामा जनार्दनीं, पायीं टकचि ठेलें" - भक्त त्यांच्या चरणी नतमस्तक होऊन शरण जातो.

पठण विधि

• ही आरती वारकरी भजनात आणि कीर्तनात शेवटी गायली जाते.
• आळंदी (Alandi) येथे ज्ञानेश्वर महाराजांच्या समाधी मंदिरात ही आरती नित्यनेमाने होते.
• गुरुवारी आणि एकादशीला याचे विशेष महत्त्व आहे.