हनुमदष्टोत्तरशतनामस्तोत्रम् (घटिकाचल)

(ब्रह्मवैवर्ते घटिकाचलमाहात्म्यतः)
अतिपाटलवक्रानं धृतहेमाद्रिविग्रहम् ।
आञ्जनेयं शङ्खचक्रपाणिं चेतसि धीमहि ॥ १॥
ॐ पारिजातप्रियो योगी हनुमान् नृहरिप्रियः ।
प्लवगेन्द्रः पिङ्गलाक्षः शीघ्रगामी दृढव्रतः ॥ २॥
शङ्खचक्रवराभीतिपाणिरानन्ददायकः ।
स्थायी विक्रमसम्पन्नो रामदूतो महायशाः ॥ ३॥
सौमित्रिजीवनकरो लङ्काविक्षोभकारकः ।
उदधिक्रमणः सीताशोकहेतुहरो हरिः ॥ ४॥
बली राक्षससंहर्ता दशकण्ठमदापहः ।
बुद्धिमान् नैर्ऋतवधूकण्ठसूत्रविदारकः ॥ ५॥
सुग्रीवसचिवो भीमो भीमसेनसहोदरः ।
सावित्रविद्यासंसेवी चरितार्थो महोदयः ॥ ६॥
वासवाभीष्टदो भव्यो हेमशैलनिवासवान् ।
किंशुकाभोऽग्रयतनू ऋजुरोमा महामतिः ॥ ७॥
महाक्रमो वनचरः स्थिरबुद्धिरभीशुमान् ।
सिंहिकागर्भनिर्भत्ता भेत्ता लङ्कानिवासिनाम् ॥ ८॥
अक्षशत्रुविनिघ्नश्च रक्षोऽमात्यभयावहः ।
वीरहा मृदुहस्तश्च पद्मपाणिर्जटाधरः ॥ ९॥
सर्वप्रियः सर्वकामप्रदः प्रांशुमुखश्शुचिः ।
विशुद्धात्मा विज्वरश्च सटावान् पाटलाधरः ॥ १०॥
भरतप्रेमजनकश्चीरवासा महोक्षधृक् ।
महास्त्रबन्धनसहो ब्रह्मचारी यतीश्वरः ॥ ११॥
महौषधोपहर्ता च वृषपर्वा वृषोदरः ।
सूर्योपलालितः स्वामी पारिजातावतंसकः ॥ १२॥
सर्वप्राणधरोऽनन्तः सर्वभूतादिगो मनुः ।
रौद्राकृतिर्भीमकर्मा भीमाक्षो भीमदर्शनः ॥ १३॥
सुदर्शनकरोऽव्यक्तो व्यक्तास्यो दुन्दुभिस्वनः ।
सुवेलचारी मैनाकहर्षदो हर्षणप्रियः ॥ १४॥
सुलभः सुव्रतो योगी योगिसेव्यो भयापहः ।
वालाग्निमथितानेकलङ्कावासिगृहोच्चयः ॥ १५॥
वर्धनो वर्धमानश्च रोचिष्णू रोमशो महान् ।
महादंष्ट्रो महाशूरः सद्गतिः सत्परायणः ॥ १६॥
सौम्यदर्शी सौम्यवेषो हेमयज्ञोपवीतिमान् ।
मौञ्जीकृष्णाजिनधरो मन्त्रज्ञो मन्त्रसारथिः ।
जितारातिः षडूर्मिश्च सर्वप्रियहिते रतः ॥ १७॥
एतैर्नामपदैर्दिव्यैर्यः स्तौति तव सन्निधौ ।
हनुमंस्तस्य किं नाम नो भवेद्भक्तिशालिनः ॥ १८॥
प्रणवं च पुरस्कृत्य चतुर्थ्यन्तैर्नमोऽन्तकैः ।
एतैर्नामभिरव्यग्रैरुच्यते हनुमान् भवान् ॥ १९॥
ऋणरोगादिदारिद्यपापक्षुदपमृत्यवः ।
विनश्यन्ति हनुमंस्ते नामसङ्कीर्तनक्षणे ॥ २०॥
भगवन् हनुमन् नित्यं राजवश्यं तथैव च ।
लक्ष्मीवश्यं च श्रीवश्यमारोग्यं दीर्घमायुषम् ॥ २१॥
प्राधान्यं सकलानां च ज्ञातिप्राधान्यमेव च ।
वीर्यं तेजश्च भक्तानां प्रयच्छसि महामते ॥ २२॥
(ब्रह्मवैवर्ते घटिकाचलमाहात्म्यतः)
(घटिकाचले शङ्खचक्रधरो हनुमान्)
॥ इति हनुमदष्टोत्तरशतनामस्तोत्रम् (ब्रह्मवैवर्ते घटिकाचलमाहात्म्यतः) सम्पूर्णम् ॥
अतिपाटलवक्रानं धृतहेमाद्रिविग्रहम् ।
आञ्जनेयं शङ्खचक्रपाणिं चेतसि धीमहि ॥ १॥
ॐ पारिजातप्रियो योगी हनुमान् नृहरिप्रियः ।
प्लवगेन्द्रः पिङ्गलाक्षः शीघ्रगामी दृढव्रतः ॥ २॥
शङ्खचक्रवराभीतिपाणिरानन्ददायकः ।
स्थायी विक्रमसम्पन्नो रामदूतो महायशाः ॥ ३॥
सौमित्रिजीवनकरो लङ्काविक्षोभकारकः ।
उदधिक्रमणः सीताशोकहेतुहरो हरिः ॥ ४॥
बली राक्षससंहर्ता दशकण्ठमदापहः ।
बुद्धिमान् नैर्ऋतवधूकण्ठसूत्रविदारकः ॥ ५॥
सुग्रीवसचिवो भीमो भीमसेनसहोदरः ।
सावित्रविद्यासंसेवी चरितार्थो महोदयः ॥ ६॥
वासवाभीष्टदो भव्यो हेमशैलनिवासवान् ।
किंशुकाभोऽग्रयतनू ऋजुरोमा महामतिः ॥ ७॥
महाक्रमो वनचरः स्थिरबुद्धिरभीशुमान् ।
सिंहिकागर्भनिर्भत्ता भेत्ता लङ्कानिवासिनाम् ॥ ८॥
अक्षशत्रुविनिघ्नश्च रक्षोऽमात्यभयावहः ।
वीरहा मृदुहस्तश्च पद्मपाणिर्जटाधरः ॥ ९॥
सर्वप्रियः सर्वकामप्रदः प्रांशुमुखश्शुचिः ।
विशुद्धात्मा विज्वरश्च सटावान् पाटलाधरः ॥ १०॥
भरतप्रेमजनकश्चीरवासा महोक्षधृक् ।
महास्त्रबन्धनसहो ब्रह्मचारी यतीश्वरः ॥ ११॥
महौषधोपहर्ता च वृषपर्वा वृषोदरः ।
सूर्योपलालितः स्वामी पारिजातावतंसकः ॥ १२॥
सर्वप्राणधरोऽनन्तः सर्वभूतादिगो मनुः ।
रौद्राकृतिर्भीमकर्मा भीमाक्षो भीमदर्शनः ॥ १३॥
सुदर्शनकरोऽव्यक्तो व्यक्तास्यो दुन्दुभिस्वनः ।
सुवेलचारी मैनाकहर्षदो हर्षणप्रियः ॥ १४॥
सुलभः सुव्रतो योगी योगिसेव्यो भयापहः ।
वालाग्निमथितानेकलङ्कावासिगृहोच्चयः ॥ १५॥
वर्धनो वर्धमानश्च रोचिष्णू रोमशो महान् ।
महादंष्ट्रो महाशूरः सद्गतिः सत्परायणः ॥ १६॥
सौम्यदर्शी सौम्यवेषो हेमयज्ञोपवीतिमान् ।
मौञ्जीकृष्णाजिनधरो मन्त्रज्ञो मन्त्रसारथिः ।
जितारातिः षडूर्मिश्च सर्वप्रियहिते रतः ॥ १७॥
एतैर्नामपदैर्दिव्यैर्यः स्तौति तव सन्निधौ ।
हनुमंस्तस्य किं नाम नो भवेद्भक्तिशालिनः ॥ १८॥
प्रणवं च पुरस्कृत्य चतुर्थ्यन्तैर्नमोऽन्तकैः ।
एतैर्नामभिरव्यग्रैरुच्यते हनुमान् भवान् ॥ १९॥
ऋणरोगादिदारिद्यपापक्षुदपमृत्यवः ।
विनश्यन्ति हनुमंस्ते नामसङ्कीर्तनक्षणे ॥ २०॥
भगवन् हनुमन् नित्यं राजवश्यं तथैव च ।
लक्ष्मीवश्यं च श्रीवश्यमारोग्यं दीर्घमायुषम् ॥ २१॥
प्राधान्यं सकलानां च ज्ञातिप्राधान्यमेव च ।
वीर्यं तेजश्च भक्तानां प्रयच्छसि महामते ॥ २२॥
(ब्रह्मवैवर्ते घटिकाचलमाहात्म्यतः)
(घटिकाचले शङ्खचक्रधरो हनुमान्)
॥ इति हनुमदष्टोत्तरशतनामस्तोत्रम् (ब्रह्मवैवर्ते घटिकाचलमाहात्म्यतः) सम्पूर्णम् ॥
संलिखित ग्रंथ पढ़ें
इस स्तोत्र का विशिष्ट महत्व
यह हनुमदष्टोत्तरशतनामस्तोत्रम्, ब्रह्मवैवर्त पुराण के अंतर्गत घटिकाचलमाहात्म्य से लिया गया एक अत्यंत दुर्लभ और शक्तिशाली स्तोत्र है। घटिकाचल (वर्तमान में शोलिंगुर, तमिलनाडु) एक प्रसिद्ध सिद्ध क्षेत्र है जहाँ भगवान नृसिंह (Lord Narasimha) और हनुमान जी दोनों की पूजा होती है। इस स्तोत्र की सबसे अनूठी विशेषता यह है कि यह भगवान हनुमान (Lord Hanuman) के उस विशेष स्वरूप का ध्यान कराता है जिसमें वे शंख और चक्र (conch and discus) धारण करते हैं, जो भगवान विष्णु के आयुध हैं। यह स्वरूप हनुमान जी के 'नृहरिप्रिय' (भगवान नृसिंह के प्रिय) होने का प्रतीक है और वैष्णव परंपरा में उनकी सर्वोच्च स्थिति को दर्शाता है। यह स्तोत्र हनुमान जी को केवल रामदूत ही नहीं, बल्कि परम तत्व और महायोगी के रूप में भी पूजता है।
स्तोत्र के प्रमुख भाव और लाभ (फलश्रुति पर आधारित)
इस स्तोत्र के अंत में दी गई फलश्रुति इसके पाठ से प्राप्त होने वाले अचूक और शीघ्र लाभों का स्पष्ट वर्णन करती है:
- पंच महासंकटों का तत्काल नाश (Immediate Destruction of Five Great Troubles): फलश्रुति में स्पष्ट कहा गया है कि हनुमान जी के नाम-संकीर्तन के क्षण में ही ऋण (debt), रोग (disease), दारिद्र्य (poverty), पाप (sin), और अपमृत्यु (untimely death) का नाश हो जाता है। यह इस स्तोत्र का सबसे प्रमुख और शक्तिशाली लाभ है।
- राजकीय और आर्थिक सफलता (Success in Governance and Finance): स्तोत्र "राजवश्यं" और "लक्ष्मीवश्यं" का वरदान देता है, जिसका अर्थ है कि इसके पाठ से सरकारी कार्यों में सफलता, उच्चाधिकारियों की कृपा और धन-संपत्ति (wealth and prosperity) की प्राप्ति होती है।
- उत्तम स्वास्थ्य और दीर्घायु (Good Health and Longevity): यह स्तोत्र "आरोग्यं" और "दीर्घमायुषम्" का आशीर्वाद प्रदान करता है, जिससे भक्त को एक रोगमुक्त (disease-free) और लंबा जीवन मिलता है।
- पराक्रम और तेज की वृद्धि (Increase in Valor and Aura): "वीर्यं तेजश्च भक्तानां प्रयच्छसि महामते" - हे महामति हनुमान, आप भक्तों को पराक्रम (valor) और तेज (aura) प्रदान करते हैं, जिससे व्यक्ति समाज में सम्मान और नेतृत्व प्राप्त करता है।
पाठ करने की विधि और विशेष अवसर
- इस स्तोत्र का पाठ पूर्ण श्रद्धा और पवित्रता के साथ करना चाहिए। मंगलवार (Tuesday) और शनिवार (Saturday) इस पाठ के लिए विशेष रूप से शुभ दिन हैं।
- पाठ से पहले ध्यान श्लोक "अतिपाटलवक्रानं..." का उच्चारण करते हुए हनुमान जी के शंख-चक्रधारी स्वरूप का मन में चिंतन करें।
- प्रत्येक नाम से पहले 'ॐ' और अंत में 'नमः' लगाकर (जैसे - ॐ पारिजातप्रियाय नमः) 108 नामों का पाठ करना चाहिए।
- यदि आप किसी विशेष संकट जैसे ऋण (debt) या रोग (illness) से पीड़ित हैं, तो संकल्प लेकर इस स्तोत्र का नित्य पाठ करना अत्यंत प्रभावी माना जाता है।