महामहिमान्वितं आदित्यस्तोत्रम्

अथ श्रीमदप्पय्यदीक्षितविरचितं महामहिमान्वितं आदित्यस्तोत्रम् ॥
विस्तारायाममानं दशभिरुपगतो योजनानां सहस्त्रैः
चक्रे पञ्चारनाभित्रितयवति लसन् नेमिषङ्के निविष्टः ।
सप्तच्छन्दस्तुरङ्गाहितवहनधुरो हायनांशत्रिवर्ग
व्यक्ताक्लृप्ताखिलाङ्गः स्फुरतु मम पुरः स्यन्दनश्चण्डभानोः ॥१॥
आदित्यैरप्सरोभिर्मुनिभिरहिवरैर्यामणीयातुधानैः
गन्धर्वैर्वालखिल्यैः परिवृतदशमांशस्य कृत्स्नं रथस्य ।
मध्यं व्याप्याधितिष्ठन् मणिरिव नभसो मण्डलश्चण्डरश्मेः
ब्रह्मज्योतिर्विवर्तः श्रुतिनिकरघनीभावरूपः समिन्धे ॥२॥
निर्गच्छन्तोऽर्कबिम्बान् निखिलजनिभृतां हार्दनाडीप्रविष्टाः
नाड्यो वस्वादिवृन्दारकगणमधुनस्तस्य नानादिगुत्थाः ।
वर्षन्तस्तोयमुष्णं तुहिनमपि जलान्यापिबन्तः समन्तात्
पित्रादीनां स्वधौषध्यमृतरसकृतो भन्ति कान्तिप्ररोहाः॥३॥
श्रेष्ठास्तेषां सहस्त्रे त्रिदिववसुधयोः पञ्चदिग्व्याप्तिभाजां
शुभ्रांशुं तारकौघं शशितनयमुखान् पञ्च चोद्भासयन्तः ।
आरोगो भ्राजमुख्यास्त्रिभुवनदहने सप्तसूर्या भवन्तः
सर्वान् व्याधीन् सुषुम्नाप्रभृतय इह मे सूर्यपादाः क्षिपन्तु ॥४॥
आदित्यानाश्रिताः षण्णवतिगुणसहस्रान्विता रश्मयोऽन्ये
मासे मासे विभक्तास्त्रिभुवनभवनं पावयन्तः स्फुरन्ति ।
येषां भुव्यप्रचारे जगदवनकृतां सप्तरश्म्युत्थितानां
संसर्पे चाधिमासे व्रतयजनमुखाः सत्क्रियाः न क्रियन्ते ॥५॥
आदित्यं मण्डलान्तःस्फुरदरुणवपुस्तेजसा व्याप्तविश्वं
प्रातर्मध्याह्नसायं समयविभजनादृग्यजुस्सामसेव्यम् ।
प्राप्यं च प्रापकं च प्रथितमतिपथिज्ञानिनामुत्तरस्मिन्
साक्षाद् ब्रह्मेत्युपास्यं सकलभयहराभ्युद्गमं संश्रयामि ॥६॥
यच्छक्त्याऽधिष्ठितानां तपनहिमजलोत्सर्जनादिर्जगत्याम्
आदित्यानामशेषः प्रभवति नियतः स्वस्वमासाधिकारः ।
यत् प्राधान्यं व्यनक्ति स्वयमपि भगवान् द्वादशस्तेषु भूत्वा
तं त्रैलोक्यस्य मूलं प्रणमत परमं दैवतं सप्तसप्तिम् ॥७॥
स्वःस्त्रीगन्धर्वयक्षा मुनिवरभुजगा यातुधानाश्च नित्यं
नृत्तैर्गातैरभीशुग्रहनुतिवहनैरग्रतः सेवया च ।
यस्य प्रीतिं वितन्वन्त्यमितपरिकरा द्वादश द्वादशैते
हृद्याभिर्वालखिल्याः सरणिभणितिभिस्तं भजे लोकबन्धुम् ॥८॥
ब्रह्माण्डे यस्य जन्मोदितमुषसि परब्रह्ममुख्यात्मजस्य
ध्येयं रूपं शिरोदोश्चरणपदजुषा व्याहृतीनां त्रयेण ।
तत् सत्यं ब्रह्म पश्याम्यहरहमभिधं नित्यमादित्यरूपं
भूतानां भूनभस्स्वः प्रभृतिषु वसतां प्राणसूक्ष्मांशमेकम् ॥९॥
आदित्ये लोकचक्षुष्यवहितमनसां योगिनां दृश्यमन्तः
स्वच्छस्वर्णाभमूर्तिं विदलितनलिनोदारदृश्याक्षियुग्मम् ।
ऋक्सामोद्गानगेष्णं निरतिशयलसल्लोककामेशभावं
सर्वावद्योदितत्वादुदितसमुदितं ब्रह्म शम्भुं प्रपद्ये ॥१०॥
ओमित्युद्गीथभक्तेरवयवपदवीं प्राप्तवत्यक्षरेऽस्मिन्
यस्योपास्तिः समस्तं दुरितमपनयत्वर्कबिम्बे स्थितस्य ।
यत् पूजैकप्रधानान्यघमखिलमपि प्घ्नन्ति कृच्छ्रव्रतानि
ध्यातः सर्वोपतापान् हरतु परशिवः सोऽयमाद्यो भिषङ्गः ॥११॥
आदित्ये मण्डलार्चिः पुरुषविभिदयाद्यन्तमध्यागमात्म-
न्यागोपालाङ्गनाभ्यो नयनपथजुषा ज्योतिषा दीप्यमानम्
गायत्रीमन्त्रसेव्यं निखिलजनधियां प्रेरकं विश्वरूपम् ।
नीलग्रीवं त्रिनेत्रं शिवमनिशमुमावल्लभं संश्रयामि ॥१२॥
अभ्राकल्पः शताङ्गः स्थिरफणितिमयं मण्डलं रश्मिभेदाः
साहस्रास्तेषु सप्त श्रुतिभिरभिहिताः किञ्चिदूनाश्च लक्षाः ।
एकैकेषां चतस्रस्तदनु दिनमणेरादिदेवस्य तिस्रः
क्लृप्ताः तत्तत्प्रभावप्रकटनमहिताः स्रग्धरा द्वादशैताः ॥१३॥
दुःस्वप्नं दुर्निमित्तं दुरितमखिलमप्यामयानप्यसाध्यान्
दोषान् दुःस्थानसंस्थग्रहगणजनितान् दुष्टभूतान् ग्रहादीन् ।
निर्धूनाेति स्थिरां च श्रियमिह लभते मुक्तिमभ्येति चान्ते
सङ्कीर्त्य स्तोत्ररत्नं सकृदपि मनुजः प्रत्यहं पत्युरह्वाम् ॥१४॥
॥ इति श्रीमदप्पय्यदीक्षितविरचितश्रीमदादित्यस्तोत्ररत्नम् ॥
संलिखित ग्रंथ पढ़ें
स्तोत्र का परिचय एवं महत्व
"महामहिमान्वितं आदित्यस्तोत्रम्" एक अत्यंत प्रभावशाली स्तुति है जिसकी रचना 16वीं शताब्दी के महान अद्वैत वेदांत दार्शनिक और शिव भक्त, श्री अप्पय्य दीक्षित ने की थी। "महामहिमान्वितं" का अर्थ है "महान महिमा से युक्त," जो इस स्तोत्र के देवता, सूर्य देव (आदित्य) के लिए एक दम उपयुक्त है। यह स्तोत्र केवल सूर्य की बाहरी शक्ति का ही नहीं, बल्कि उनके ब्रह्म स्वरूप और आध्यात्मिक तेज का भी गुणगान करता है, जो सभी जीवन का स्रोत है और अंधकार (अज्ञान) को दूर करता है।
स्तोत्र पाठ के विस्तृत लाभ
इस स्तोत्र का अंतिम श्लोक (फलश्रुति) इसके पाठ से मिलने वाले अद्भुत लाभों का स्पष्ट वर्णन करता है:
- उत्तम स्वास्थ्य एवं रोगों से मुक्ति (Health and Relief from Diseases): सूर्य देव आरोग्य के देवता हैं। यह स्तोत्र असाध्य रोगों (incurable diseases) को भी शांत करने की शक्ति रखता है और पाठ करने वाले को उत्तम स्वास्थ्य प्रदान करता है।
- ग्रह दोषों का निवारण (Removal of Astrological Doshas): यह स्तोत्र ज्योतिषीय समस्याओं के लिए एक अचूक उपाय है। यह "दुःस्थानसंस्थ ग्रह" अर्थात् कुंडली में गलत स्थान पर बैठे ग्रहों के कारण उत्पन्न होने वाले दोषों और पीड़ा को दूर करता है।
- नकारात्मक शक्तियों से सुरक्षा (Protection from Negativity): इसका पाठ दुःस्वप्न (bad dreams), अपशकुन (bad omens), पाप कर्म, दुष्ट आत्माओं और अन्य सभी प्रकार की नकारात्मक ऊर्जाओं से एक शक्तिशाली कवच की तरह रक्षा करता है।
- सफलता, यश और स्थिर धन (Success, Fame, and Wealth): जो व्यक्ति प्रतिदिन इस स्तोत्र का पाठ करता है, उसे जीवन में स्थिर श्री (Stable Wealth and Prosperity) और सम्मान की प्राप्ति होती है।
- आध्यात्मिक उन्नति और मोक्ष (Spiritual Growth and Liberation): अंततः, यह स्तोत्र केवल सांसारिक लाभ ही नहीं, बल्कि आध्यात्मिक मार्ग पर भी साधक की सहायता करता है और उसे अंत में मुक्ति (Moksha) प्राप्त करने में मदद करता है।
पाठ करने की विधि
- इस स्तोत्र का पाठ करने का सर्वोत्तम समय सूर्योदय काल है, विशेषकर रविवार के दिन।
- स्नान करके स्वच्छ वस्त्र धारण करें और पूर्व दिशा (East) की ओर मुख करके बैठें।
- आप भगवान सूर्य को एक दीपक (दीया) और जल (अर्घ्य) अर्पित कर सकते हैं।
- पूर्ण श्रद्धा, विश्वास और सही उच्चारण के साथ स्तोत्र का पाठ करें।
- नियमित रूप से पाठ करने से इसका प्रभाव और भी गहरा और शीघ्र फलदायी होता है।