श्री दक्षिणामूर्ति षोडशोपचार पूजा

॥ श्री दक्षिणामूर्ति षोडशोपचार पूजा ॥ १. सङ्कल्प एवं ध्यान (Sankalpa & Dhyanam) पश्यतु ॥ पुनः सङ्कल्पम् – पूर्वोक्त एवं गुण विशेषण विशिष्टायां शुभ तिथौ मम मेधा प्रज्ञा अभिवृद्धिद्वारा ब्रह्मज्ञानप्राप्त्यर्थं मम इष्टकाम्यार्थसिद्ध्यर्थं श्रीदक्षिणामूर्ति सद्योजातविधानेन षोडशोपचार पूजां करिष्ये ॥ ध्यानम् – भस्मं व्यापाण्डुराङ्ग शशिशकलधरो ज्ञानमुद्राक्षमाला वीणापुस्तेर्विराजत्करकमलधरो लोकपट्टाभिरामः । व्याख्यापीठेनिषण्णा मुनिवरनिकरैः सेव्यमान प्रसन्नः सव्यालकृत्तिवासाः सततमवतु नो दक्षिणामूर्तिमीशः ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । ध्यायामि ध्यानम् समर्पयामि । २. आवाहन एवं आसन (Avahanam & Asanam) आवाहनम् – ओं सद्योजातं प्रपद्यामि । आवाहये सुन्दरनागभूषं विज्ञानमुद्राञ्चित पञ्चशाखम् । भस्माङ्गरागेण विराजमानं श्रीदक्षिणामूर्ति महात्मरूपम् ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । आवाहनं समर्पयामि । आसनम् – ओं भवे भवेन । सुवर्णरत्नामलवज्रनील- -माणिक्यमुक्तामणियुक्तपीठे । स्थिरो भव त्वं वरदो भव त्वं संस्थापयामीश्वर दक्षिणास्यम् ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । रत्न सिंहासनं समर्पयामि । ३. पाद्य, अर्घ्य, आचमन (Padya, Arghya, Achaman) पाद्यम् – ओं भवे भवेन । कस्तूरिकामिश्रमिदं गृहाण रुद्राक्षमालाभरणाङ्किताङ्ग । कालत्रयाबाध्यजगन्निवास पाद्यं प्रदास्ये हृदि दक्षिणास्यम् ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । पाद्यं समर्पयामि । अर्घ्यम् – ओं अति भवे भवस्वमाम् । श्रीजाह्नवीनिर्मलतोयमीश चार्घ्यार्थमानीय समर्पयिष्ये । प्रसन्नवक्त्राम्बुजलोकवन्द्य कालत्रयेहं तव दक्षिणास्यम् ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । अर्घ्यं समर्पयामि । आचमनम् – ओं भवोद्भवाय नमः । मुदाहमानन्द सुरेन्द्रवन्द्य गङ्गानदीतोयमिदं हि दास्ये । तवाधुना चाचमनं कुरुष्व श्रीदक्षिणामूर्ति गुरुस्वरूप ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । आचमनीयं समर्पयामि । ४. स्नानम् (Snanam) पञ्चामृतस्नानम् – सर्पिः पयो दधि मधु शर्कराभिः प्रसेचये । पञ्चामृतमिदं स्नानं दक्षिणास्य कुरु प्रभो ॥ शुद्धोदक स्नानम् – ओं वामदेवाय नमः । वेदान्तवेद्याखिलशूलपाणे ब्रह्मामरोपेन्द्रसुरेन्द्रवन्द्य । स्नानं कुरुष्वामलगाङ्गतोये सुवासितेस्मिन् कुरु दक्षिणास्य ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । स्नानं समर्पयामि । ५. वस्त्र एवं उपवीत (Vastra & Upavita) वस्त्रम् – ओं ज्येष्ठाय नमः । कौशेयवस्त्रेण च मार्जयामि देवेश्वराङ्गानि तवामलानि । प्रज्ञाख्यलोकत्रितयप्रसन्न श्रीदक्षिणास्याखिललोकपाल ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । वस्त्रं समर्पयामि । यज्ञोपवीतम् – ओं श्रेष्ठाय नमः । सुवर्णतन्तूद्भवमग्र्यमीश यज्ञोपवीतं परिधत्स्वदेव । विशालबाहूदरपञ्चवक्त्र श्रीदक्षिणामूर्ति सुखस्वरूप ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । यज्ञोपवीतं समर्पयामि । ६. आभरण एवं गन्ध (Abharana & Gandha) आभरणम् – ओं रुद्राय नमः । सुरत्नदाङ्गेय किरीटकुण्डलं हाराङ्गुलीकङ्कणमेखलावृतम् । खण्डेन्दुचूडामृतपात्रयुक्तं श्रीदक्षिणामूर्तिमहं भजामि ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । आभरणानि समर्पयामि । गन्धम् – ओं कालाय नम: । कस्तूरिकाचन्दनकुङ्कुमादि- -विमिश्रगन्धं मणिपात्रसंस्थम् । समर्पयिष्यामि मुदा महात्मन् गौरीमनोवस्थितदक्षिणास्य ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । गन्धं समर्पयामि । ७. अक्षतान् एवं पुष्पम् (Akshata & Pushpam) अक्षतान् – ओं कलविकरणाय नमः । शुभ्राक्षतैः शुभ्रतिलैः सुमिश्रैः सम्पूजयिष्ये भवतः परात्मन् । तदेकनिष्ठेन समाधिनाथ सदाहमानन्द सुदक्षिणास्य ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । अक्षतान् समर्पयामि । पुष्पम् – ओं बल विकरणाय नमः । सुगन्धीनि सुपुष्पाणि जाजीबिल्वार्क चम्पकैः । निर्मितं पुष्पमालञ्च नीलकण्ठ गृहाण भो ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । पुष्पाणि समर्पयामि । अष्टोत्तरशतनाम पूजा – (यहाँ श्री दक्षिणामूर्ति अष्टोत्तरशतनाम का पाठ करते हुए पुष्प अर्पित करें) ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । अष्टोत्तरशतनामपूजां समर्पयामि । ८. धूप, दीप, नैवेद्य (Dhupa, Deepa, Naivedya) धूपम् – ओं बलाय नमः । दशाङ्गधूपं परिकल्पयामि नानासुगन्धान्वितमाज्ययुक्तम् । मेधाख्य सर्वज्ञ बुधेन्द्रपूज्य दिगम्बर स्वीकुरु दक्षिणास्य ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । धूपं समर्पयामि । दीपम् – ओं बल प्रमथनाय नमः । आज्येन संमिश्रमिमं प्रदीपं वर्तित्रयेणान्वितमग्नियुक्तम् । गृहाण योगीन्द्र मयार्पितं भो श्रीदक्षिणामूर्तिगुरो प्रसीद ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । दीपं समर्पयामि । नैवेद्यम् – ओं सर्व भूत दमनाय नमः । शाल्योदनं निर्मलसूपशाक- -भक्ष्याज्यसम्युक्तदधिप्रसिक्तम् । -कपित्थ सद्राक्षफलैश्च चूतैः सापोशनं भक्षय दक्षिणास्य ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । नैवेद्यं समर्पयामि । ९. ताम्बूल, नीराजन, मन्त्रपुष्प (Tambula, Nirajana, Mantra Pushpam) ताम्बूलम् – ओं मनोन्मनाय नमः । ताम्बूलमद्य प्रतिसङ्गृहाण कर्पूरमुक्तामणिचूर्णयुक्तम् । सुपर्णपर्णान्वितपूगखण्ड- -मनेकरूपाकृति दक्षिणास्य ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । ताम्बूलं समर्पयामि । नीराजनम् – ओं अघोरेभ्योऽथ घोरेभ्यो घोरघोरतरेभ्यः । सर्वेभ्यः सर्वशर्वेभ्यो नमस्ते अस्तु रुद्ररूपेभ्यः ॥ नीराजनं निर्मलपात्रसंस्थं कर्पूरसन्दीपितमच्छरूपम् । करोमि वामेश तवोपरीदं व्योमाकृते शङ्कर दक्षिणास्य ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । नीराजनं समर्पयामि । मन्त्रपुष्पम् – ओं तत्पुरुषाय विद्महे महादेवाय धीमहि । तन्नो रुद्रः प्रचोदयात् ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । मन्त्रपुष्पं समर्पयामि । पुष्पाञ्जलि – मन्दारपङ्केरुहकुन्दजाजी- -सुगन्धपुष्पाञ्जलिमर्पयामि । त्रिशूल ढक्काञ्चित पाणियुग्म ते दक्षिणामूर्ति विरूपधारिन् ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । पुष्पाञ्जलिं समर्पयामि । १०. प्रदक्षिण एवं सर्वोपचार (Pradakshina & Sarvopachara) प्रदक्षिण – ईशानः सर्वविद्यानामीश्वरः सर्वभूतानां ब्रह्माधिपतिर्ब्रह्मणोऽधिपतिर्ब्रह्मा शिवो मे अस्तु सदाशिवोम् ॥ प्रदक्षिणं सम्यगहं करिष्ये कालत्रये त्वां करुणाभिरामम् । शिवामनोनाथ ममापराधं क्षमस्व यज्ञेश्वर दक्षिणास्य ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । प्रदक्षिणनमस्कारान् समर्पयामि । सर्वोपचाराः – ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः छत्रमाच्छादयामि । ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः चामरैर्वीजयामि । ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः नृत्यं दर्शयामि । ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः गीतं श्रावयामि । ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः आन्दोलिकानारोहयामि । ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः अश्वानारोहयामि । ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः गजानारोहयामि । समस्त राजोपचार देवोपचारान् समर्पयामि ॥ ११. प्रार्थना एवं क्षमापन (Prayer & Forgiveness) प्रार्थना – नमो हिरण्यबाहवे हिरण्यवर्णाय हिरण्यरूपाय हिरण्यपतयेऽम्बिकापतय उमापतये पशुपतये नमो नमः ॥ नमो नमः पापविनाशनाय नमो नमः कञ्जभवार्चिताय । नमो नमः कृष्णहृदिस्थिताय श्रीदक्षिणामूर्ति महेश्वराय ॥ ओं श्रीदक्षिणामूर्तये नमः । प्रार्थना नमस्कारान् समर्पयामि । क्षमाप्रार्थना – यस्य स्मृत्याच नामोक्त्या तपः पूजा क्रियादिषु । न्यूनं सम्पूर्णतां याति सद्योवन्दे महेश्वरम् ॥ मन्त्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं महेश्वर । यत्पूजितं मया देव परिपूर्णं तदस्तु ते ॥ समर्पण – अनया सद्योजात विधिना ध्यानावहनादि षोडशोपचार पूजया भगवान् सर्वात्मकः श्री दक्षिणामूर्तिः सुप्रीतः सुप्रसन्नो वरदो भवतु ॥ एतत्फलं परमेश्वरार्पणमस्तु ॥ तीर्थम् – अकालमृत्युहरणं सर्वव्याधि निवारणम् । समस्तपापक्षयकरं श्रीदक्षिणामूर्ति पादोदकं पावनं शुभम् ॥ ॥ ओं शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥