लक्ष्मी नारायण पुरुष-श्री सूक्त पूजा

॥ लक्ष्मी नारायण पुरुष-श्री सूक्त विधान पूजा ॥ ध्यानम् (Dhyanam) ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः ध्यायामि । १. आवाहनम् (Avahanam) (पुरुषसूक्त - १ | श्रीसूक्त - १) [पु] ॐ सहस्रशीर्षा पुरुषः । सहस्राक्षः सहस्रपात् । स भूमिं विश्वतो वृत्वा । अत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् । [श्री] ॐ हिरण्यवर्णां हरिणीं सुवर्णरजतस्रजाम् । चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह ॥ ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः आवाहयामि । २. आसनम् (Seat) (पुरुषसूक्त - २ | श्रीसूक्त - २) [पु] पुरुष एवेदग्ं सर्वम् । यद्भूतं यच्च भव्यम् । उतामृतत्वस्येशानः । यदन्नेनातिरोहति । [श्री] तां म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् । यस्यां हिरण्यं विन्देयं गामश्वं पुरुषानहम् ॥ ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः नवरत्नखचित सुवर्ण सिंहासनं समर्पयामि । ३. पाद्यम् (Feet Washing) (पुरुषसूक्त - ३ | श्रीसूक्त - ३) [पु] एतावानस्य महिमा । अतो ज्यायाग्श्च पूरुषः । पादोऽस्य विश्वा भूतानि । त्रिपादस्यामृतं दिवि । [श्री] अश्वपूर्वां रथमध्यां हस्तिनादप्रबोधिनीम् । श्रियं देवीमुपह्वये श्रीर्मादेवीर्जुषताम् ॥ ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः पादयोः पाद्यं समर्पयामि । ४. अर्घ्यम् (Hand Washing) (पुरुषसूक्त - ४ | श्रीसूक्त - ४) [पु] त्रिपादूर्ध्व उदैत्पुरुषः । पादोऽस्येहाऽऽभवात्पुन: । ततो विष्वङ्व्यक्रामत् । साशनानशने अभि । [श्री] कां सोस्मितां हिरण्यप्राकारामार्द्रां ज्वलन्तीं तृप्तां तर्पयन्तीम् । पद्मे स्थितां पद्मवर्णां तामिहोपह्वये श्रियम् ॥ ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः हस्तयोः अर्घ्यं समर्पयामि । ५. आचमनीयम् (Sipping Water) (पुरुषसूक्त - ५ | श्रीसूक्त - ५) [पु] तस्माद्विराडजायत । विराजो अधि पूरुषः । स जातो अत्यरिच्यत । पश्चाद्भूमिमथो पुरः । [श्री] चन्द्रां प्रभासां यशसा ज्वलन्तीं श्रियं लोके देवजुष्टामुदाराम् । तां पद्मिनीमीं शरणमहं प्रपद्येऽलक्ष्मीर्मे नश्यतां त्वां वृणे ॥ ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः मुखे आचमनीयं समर्पयामि । ६. पञ्चामृत स्नानम् (Panchamrita Bath) (दूध, दही, घी, शहद, शक्कर से स्नान कराएं) ॐ आप्यायस्व समेतु ते विश्वतस्सोम वृष्णियम् । भवा वाजस्य सङ्गथे ॥ (क्षीर - Milk) ॐ दधिक्राव्णोअकारिषं जिष्णोरश्वस्य वाजिन: । सुरभि नो मुखा करत्प्राण आयूग्म्षि तारिषत् ॥ (दधि - Curd) ॐ शुक्रमसि ज्योतिरसि तेजोसि देवोवस्सवितोत्पुनातु... ॥ (घृत - Ghee) ॐ मधुवाता ऋतायते मधुक्षरन्ति सिन्धवः... ॥ (मधु - Honey) ॐ स्वादुः पवस्व दिव्याय जन्मने... ॥ (शर्करा - Sugar) ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः पञ्चामृत स्नानं समर्पयामि । ७. स्नानम् (Holy Bath) (पुरुषसूक्त - ६ | श्रीसूक्त - ६) [पु] यत्पुरुषेण हविषा । देवा यज्ञमतन्वत । वसन्तो अस्यासीदाज्यम् । ग्रीष्म इध्मश्शरद्धविः । [श्री] आदित्यवर्णे तपसोऽधिजातो वनस्पतिस्तव वृक्षोऽथ बिल्वः । तस्य फलानि तपसा नुदन्तु मायान्तरायाश्च बाह्या अलक्ष्मीः ॥ (साथ में वैदिक "आपो हिष्ठा..." मंत्र बोलें) ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः शुद्धोदक स्नानं समर्पयामि । ८. वस्त्रम् (Clothing) (पुरुषसूक्त - ७ | श्रीसूक्त - ७) [पु] सप्तास्यासन्परिधय: । त्रिः सप्त समिध: कृताः । देवा यद्यज्ञं तन्वानाः । अबध्नन्पुरुषं पशुम् । [श्री] उपैतु मां देवसखः कीर्तिश्च मणिना सह । प्रादुर्भूतोऽस्मि राष्ट्रेऽस्मिन् कीर्तिमृद्धिं ददातु मे ॥ ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः वस्त्रयुग्मं (वस्त्रं और उपवस्त्रं) समर्पयामि । ९. यज्ञोपवीतम् (Sacred Thread) (पुरुषसूक्त - ८ | श्रीसूक्त - ८) [पु] तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन् । पुरुषं जातमग्रतः । तेन देवा अयजन्त । साध्या ऋषयश्च ये । [श्री] क्षुत्पिपासामलां ज्येष्ठामलक्ष्मीं नाशयाम्यहम् । अभूतिमसमृद्धिं च सर्वां निर्णुद मे गृहात् ॥ ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः यज्ञोपवीतं (Janeu) समर्पयामि । १०. गन्धम् (Sandalwood Paste) (पुरुषसूक्त - ९ | श्रीसूक्त - ९) [पु] तस्माद्यज्ञात्सर्वहुत: । सम्भृतं पृषदाज्यम् । पशूग्‌स्ताग्‌श्चक्रे वायव्यान् । आरण्यान्ग्राम्याश्च ये । [श्री] गन्धद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम् । ईश्वरीग्ं सर्वभूतानां तामिहोपह्वये श्रियम् ॥ ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः दिव्य श्री चन्दनं समर्पयामि । ११. आभरणम् (Ornaments) (पुरुषसूक्त - १० | श्रीसूक्त - १०) [पु] तस्माद्यज्ञात्सर्वहुत: । ऋच: सामानि जज्ञिरे । छन्दाग्ंसि जज्ञिरे तस्मात् । यजुस्तस्मादजायत । [श्री] मनस: काममाकूतिं वाचः सत्यमशीमहि । पशूनां रूपमन्नस्य मयि श्रीः श्रयतां यश: ॥ ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः सर्वाभरणानि समर्पयामि । १२. पुष्पाणि (Flowers) (पुरुषसूक्त - ११ | श्रीसूक्त - ११) [पु] तस्मादश्वा अजायन्त । ये के चोभयादतः । गावो ह जज्ञिरे तस्मात् । तस्माज्जाता अजावय: । [श्री] कर्दमेन प्रजाभूता मयि सम्भव कर्दम । श्रियं वासय मे कुले मातरं पद्ममालिनीम् ॥ ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः नानाविध परिमल पत्र पुष्पाणि समर्पयामि । १३. धूपम् (Incense) (पुरुषसूक्त - १२ | श्रीसूक्त - १२) [पु] यत्पुरुषं व्यदधुः । कतिधा व्यकल्पयन् । मुखं किमस्य कौ बाहू । कावूरू पादावुच्येते । [श्री] आप: सृजन्तु स्निग्धानि चिक्लीत वस मे गृहे । नि च देवीं मातरं श्रियं वासय मे कुले ॥ ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः धूपं (Incense stick) समर्पयामि । १४. दीपम् (Lamp) (पुरुषसूक्त - १३ | श्रीसूक्त - १३) [पु] ब्राह्मणोऽस्य मुखमासीत् । बाहू राजन्य: कृतः । ऊरू तदस्य यद्वैश्य: । पद्भ्याग्ं शूद्रो अजायत । [श्री] आर्द्रां पुष्करिणीं पुष्टिं पिङ्गलां पद्ममालिनीम्। चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह ॥ ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः दीपं (Ghee Lamp) दर्शयामि । १५. नैवेद्यम् (Food Offering) (पुरुषसूक्त - १४ | श्रीसूक्त - १४) [पु] चन्द्रमा मनसो जातः । चक्षो: सूर्यो अजायत । मुखादिन्द्रश्चाग्निश्च । प्राणाद्वायुरजायत । [श्री] आर्द्रां य: करिणीं यष्टिं सुवर्णां हेममालिनीम् । सूर्यां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आवह ॥ ॐ भूर्भुवस्सुवः... ॐ प्राणाय स्वाहा... ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः महानैवेद्यं समर्पयामि । १६. ताम्बूलम् (Betel Leaves) (पुरुषसूक्त - १५ | श्रीसूक्त - १५) [पु] नाभ्या आसीदन्तरिक्षम् । शीर्ष्णो द्यौः समवर्तत । पद्भ्यां भूमिर्दिश: श्रोत्रात् । तथा लोकाग्ं अकल्पयन् । [श्री] तां म आवह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् । यस्यां हिरण्यं प्रभूतं गावो दास्योऽश्वान्विन्देयं पुरुषानहम् ॥ ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः ताम्बूलं समर्पयामि । नीराजनम् (Aarti) (पुरुषसूक्त - १६ | श्रीसूक्त - १६/फलश्रुति) [पु] वेदाहमेतं पुरुषं महान्तम् । आदित्यवर्णं तमसस्तु पारे । सर्वाणि रूपाणि विचित्य धीर: । नामानि कृत्वाऽभिवदन् यदास्ते । [श्री] यः शुचि: प्रयतो भूत्वा जुहुयादाज्य मन्वहम् । श्रिय: पञ्चदशर्चं च श्रीकाम: सततं जपेत् ॥ ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः कर्पूर नीराजनं समर्पयामि । मन्त्रपुष्पम् (Mantra Pushpam) धाता पुरस्ताद्यमुदाजहार । शक्रः प्रविद्वान्प्रदिशश्चतस्रः... ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः सुवर्ण दिव्य मन्त्रपुष्पं समर्पयामि । प्रदक्षिणा (Circumambulation) यानि कानि च पापानि जन्मान्तरकृतानि च... ॐ श्री लक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः आत्मप्रदक्षिण नमस्कारान् समर्पयामि । क्षमा प्रार्थना (Forgiveness) मन्त्रहीनं क्रियाहीनं भक्तिहीनं जनार्दन... यत्पूजितं मया देव परिपूर्णं तदस्तु ते ॥