जयति जयति जग-निवास, शंकर सुखकारी॥
अजर अमर अज अरूप, सत चित आनंदरूप,
व्यापक ब्रह्मस्वरूप, भव! भव-भय-हारी॥
शोभित बिधुबाल भाल, सुरसरिमय जटाजाल,
तीन नयन अति विशाल, मदन-दहन-कारी॥
भक्तहेतु धरत शूल, करत कठिन शूल फूल,
हियकी सब हरत हूल, अचल शान्तिकारी॥
अमल अरुण चरण कमल, सफल करत काम सकल,
भक्ति-मुक्ति देत विमल, माया-भ्रम-टारी॥
कार्तिकेययुत गणेश, हिमतनया सह महेश,
राजत कैलास-देश, अकल कलाधारी॥
भूषण तन भूति व्याल, मुण्डमाल कर कपाल,
सिंह-चर्म हस्ति खाल, डमरू कर धारी॥
अशरण जन नित्य शरण, आशुतोष आर्तिहरण,
सब बिधि कल्याण-करण, जय जय त्रिपुरारी॥
॥ इति संपूर्णंम् ॥
अजर अमर अज अरूप, सत चित आनंदरूप,
व्यापक ब्रह्मस्वरूप, भव! भव-भय-हारी॥
शोभित बिधुबाल भाल, सुरसरिमय जटाजाल,
तीन नयन अति विशाल, मदन-दहन-कारी॥
भक्तहेतु धरत शूल, करत कठिन शूल फूल,
हियकी सब हरत हूल, अचल शान्तिकारी॥
अमल अरुण चरण कमल, सफल करत काम सकल,
भक्ति-मुक्ति देत विमल, माया-भ्रम-टारी॥
कार्तिकेययुत गणेश, हिमतनया सह महेश,
राजत कैलास-देश, अकल कलाधारी॥
भूषण तन भूति व्याल, मुण्डमाल कर कपाल,
सिंह-चर्म हस्ति खाल, डमरू कर धारी॥
अशरण जन नित्य शरण, आशुतोष आर्तिहरण,
सब बिधि कल्याण-करण, जय जय त्रिपुरारी॥
॥ इति संपूर्णंम् ॥
Jayati Jayati Jag-Nivas, Shankar Sukhakari. ||
Ajar Amar Aj Arup, Sat Chit Aanandarup,
Vyapak Brahmaswarup, Bhav! Bhav-Bhay-Haari. ||
Shobhit Vidhubal Bhal, Sursarimay Jatājal,
Teen Nayan Ati Vishal, Madan-Dahan-Kaari. ||
Bhaktahetu Dharat Shul, Karat Kathin Shul Phool,
Hiyaki Sab Harat Hool, Achal Shantikari. ||
Amal Arun Charan Kamal, Safal Karat Kaam Sakal,
Bhakti-Mukti Det Vimal, Maya-Bhram-Taari. ||
Kartikeyayut Ganesh, Himatanaya Sah Mahesh,
Rajat Kailas-Desh, Akal Kaladhari. ||
Bhushan Tan Bhuti Vyal, Mundamal Kar Kapal,
Singh-Charm Hasti Khal, Damaru Kar Dhaari. ||
Asharan Jan Nitya Sharan, Ashutosh Aartiharan,
Sab Bidhi Kalyan-Karan, Jai Jai Tripurari. ||
॥ Iti Sampurnam ॥
Ajar Amar Aj Arup, Sat Chit Aanandarup,
Vyapak Brahmaswarup, Bhav! Bhav-Bhay-Haari. ||
Shobhit Vidhubal Bhal, Sursarimay Jatājal,
Teen Nayan Ati Vishal, Madan-Dahan-Kaari. ||
Bhaktahetu Dharat Shul, Karat Kathin Shul Phool,
Hiyaki Sab Harat Hool, Achal Shantikari. ||
Amal Arun Charan Kamal, Safal Karat Kaam Sakal,
Bhakti-Mukti Det Vimal, Maya-Bhram-Taari. ||
Kartikeyayut Ganesh, Himatanaya Sah Mahesh,
Rajat Kailas-Desh, Akal Kaladhari. ||
Bhushan Tan Bhuti Vyal, Mundamal Kar Kapal,
Singh-Charm Hasti Khal, Damaru Kar Dhaari. ||
Asharan Jan Nitya Sharan, Ashutosh Aartiharan,
Sab Bidhi Kalyan-Karan, Jai Jai Tripurari. ||
॥ Iti Sampurnam ॥
आरती का महत्त्व
"आरती भगवान श्रीशंकर" (जयति जयति जग-निवास) भगवान शिव की एक अत्यंत भावपूर्ण स्तुति है। इसमें शिवजी के निर्गुण (निराकार) और सगुण (साकार) दोनों रूपों की वंदना की गई है।
आरती के मुख्य भाव
- ब्रह्म स्वरूप (Supreme Reality): "अजर अमर अज अरूप, सत चित आनंदरूप" - भगवान शिव अजन्मा, अमर, रूपरहित और सच्चिदानंद स्वरूप हैं।
- भव भय हारी (Destroyer of Fear): "भव! भव-भय-हारी" - वे संसार के भय और जन्म-मरण के चक्र से मुक्ति दिलाने वाले हैं।
- आशुतोष (Easily Pleased): "आशुतोष आर्तिहरण" - वे शीघ्र प्रसन्न होने वाले और भक्तों के दुखों को हरने वाले हैं।
गायन विधि और अवसर
- अवसर (Occasion): यह आरती महाशिवरात्रि, सावन सोमवार और प्रदोष व्रत पर विशेष रूप से गाई जाती है।
- विधि (Method): शिवलिंग पर जल या दूध अर्पित करने के बाद, धूप-दीप जलाकर इस आरती का गान करें।
