ओंवाळू आरती मदनगोपाळा।
श्यामसुंदर गळा वैजयंतीमाळा॥
चरणकमल ज्याचे अति सुकुमार।
ध्वजव्रजाङ्कुश ब्रीदाते तोडर॥१॥
नाभिकमलीं ज्याचें ब्रह्मयाचें स्थान।
हृदया पदक शोभे श्रीवत्सलांछन॥२॥
मुखकमल पाहातां सूर्याच्याकोटी।
मोहियेलें मानस कोंदियली दृष्टी॥३॥
जडितमुगुट ज्याच्या देदीप्यमान।
तेणें तेजें कोंदलें अवघे त्रिभुवन॥४॥
एका जनार्दनीं देखियेले रूप।
रूप पाहों जातां झालेसें तद्रूप॥५॥
॥ इति संपूर्णंम् ॥
श्यामसुंदर गळा वैजयंतीमाळा॥
चरणकमल ज्याचे अति सुकुमार।
ध्वजव्रजाङ्कुश ब्रीदाते तोडर॥१॥
नाभिकमलीं ज्याचें ब्रह्मयाचें स्थान।
हृदया पदक शोभे श्रीवत्सलांछन॥२॥
मुखकमल पाहातां सूर्याच्याकोटी।
मोहियेलें मानस कोंदियली दृष्टी॥३॥
जडितमुगुट ज्याच्या देदीप्यमान।
तेणें तेजें कोंदलें अवघे त्रिभुवन॥४॥
एका जनार्दनीं देखियेले रूप।
रूप पाहों जातां झालेसें तद्रूप॥५॥
॥ इति संपूर्णंम् ॥
Onvalu aarti madangopala,
Shyamsundar gala vaijayantimala. ||
Charankamal jyache ati sukumar,
Dhvajvrajankush bridate todar. ||1||
Nabhikamalin jyachen brahmayachen sthan,
Hridaya padak shobhe shrivatsalanchan. ||2||
Mukhakamal pahatan suryachyakoti,
Mohiyelen manas kondiyali drishti. ||3||
Jaditmugut jyachya dedipyaman,
Tenen tejen kondalen avaghe tribhuvan. ||4||
Eka janardanin dekhiyele roop,
Roop pahon jatan jhalesen tadroop. ||5||
॥ Iti Sampurnam ॥
Shyamsundar gala vaijayantimala. ||
Charankamal jyache ati sukumar,
Dhvajvrajankush bridate todar. ||1||
Nabhikamalin jyachen brahmayachen sthan,
Hridaya padak shobhe shrivatsalanchan. ||2||
Mukhakamal pahatan suryachyakoti,
Mohiyelen manas kondiyali drishti. ||3||
Jaditmugut jyachya dedipyaman,
Tenen tejen kondalen avaghe tribhuvan. ||4||
Eka janardanin dekhiyele roop,
Roop pahon jatan jhalesen tadroop. ||5||
॥ Iti Sampurnam ॥
या आरतीचे विशेष महत्त्व
"ओंवाळू आरती मदनगोपाळा" ही आरती संत एकनाथ महाराजांनी ("एका जनार्दनी") रचली आहे. यात श्रीकृष्णाच्या नखशिखांत रूपाचे (पायापासून डोक्यापर्यंत) अत्यंत सुंदर आणि रसाळ वर्णन केले आहे. ही आरती भक्ताला कृष्णाच्या सौंदर्यात तल्लीन करते.
आरतीचे मुख्य भावार्थ
- नखशिखांत वर्णन (Detailed Description): संत एकनाथांनी कृष्णाच्या चरणांपासून ("चरणकमल"), नाभी ("नाभिकमलीं"), हृदय ("हृदया पदक"), मुख ("मुखकमल") ते मुकुटापर्यंत ("जडितमुगुट") प्रत्येक अवयवाचे वर्णन केले आहे.
- वैजयंती माळा (Vaijayanti Mala): "श्यामसुंदर गळा वैजयंतीमाळा" - कृष्णाच्या गळ्यातील वैजयंती माळा त्याच्या सौंदर्यात भर घालते.
- तद्रूपता (Oneness): "रूप पाहों जातां झालेसें तद्रूप" - आरतीच्या शेवटी, संत एकनाथ म्हणतात की कृष्णाचे हे रूप पाहता पाहता मी स्वतःच त्या रूपात विलीन झालो आहे (तद्रूप झालो आहे). हे अद्वैत भक्तीचे सर्वोच्च शिखर आहे.
पठणाची पद्धत आणि प्रसंग
- प्रसंग (Occasion): ही आरती जन्माष्टमी, वारकरी भजन आणि नित्य पूजेच्या वेळी गायली जाते.
- पद्धत (Method): ही आरती गाताना प्रत्येक कडव्यात वर्णन केलेल्या कृष्णाच्या अवयवावर लक्ष केंद्रित करून (ध्यान करून) ओवाळले जाते.