सत्राणें उड्डाणें हुंकार वदनीं।
करि डळमळ भूमंडळ सिंधूजळ गगनीं॥
गडबडिलें ब्रह्मांड धाकें त्रिभुवनीं।
सुरवर नर निशाचर त्या झाल्या पळणी॥१॥
जय देव जय देव जय श्रीहनुमंता।
तुमचेनी प्रसादे न भीं कृतांता॥
जय देव जय देव...॥
दुमदुमिलें पाताळें उठिला प्रतिशब्द।
थरथरला धरणीधर मानीला खेद॥
कडाडिले पर्वत उड्डगण उच्छेद।
रामीं रामदासा शक्तीचा शोध॥२॥
जय देव जय देव...॥
॥ इति संपूर्णंम् ॥
करि डळमळ भूमंडळ सिंधूजळ गगनीं॥
गडबडिलें ब्रह्मांड धाकें त्रिभुवनीं।
सुरवर नर निशाचर त्या झाल्या पळणी॥१॥
जय देव जय देव जय श्रीहनुमंता।
तुमचेनी प्रसादे न भीं कृतांता॥
जय देव जय देव...॥
दुमदुमिलें पाताळें उठिला प्रतिशब्द।
थरथरला धरणीधर मानीला खेद॥
कडाडिले पर्वत उड्डगण उच्छेद।
रामीं रामदासा शक्तीचा शोध॥२॥
जय देव जय देव...॥
॥ इति संपूर्णंम् ॥
Satrane Uddane Hunkar Vadani,
Kari Dalamal Bhumandal Sindhuja Gagani. ||
Gadbadile Brahmand Dhake Tribhuvani,
Survar Nar Nishachar Tya Jhalya Palani. ||1||
Jai Dev Jai Dev Jai Shri Hanumanta,
Tumacheni Prasade Na Bhin Kritanta. ||
Jai Dev Jai Dev... ||
Dumadumile Patale Uthila Pratishabda,
Thartharla Dharanidhar Manilla Kheda. ||
Kadadile Parvat Udugan Uchhed,
Ramin Ramdasa Shakticha Shodh. ||2||
Jai Dev Jai Dev... ||
॥ Iti Sampurnam ॥
Kari Dalamal Bhumandal Sindhuja Gagani. ||
Gadbadile Brahmand Dhake Tribhuvani,
Survar Nar Nishachar Tya Jhalya Palani. ||1||
Jai Dev Jai Dev Jai Shri Hanumanta,
Tumacheni Prasade Na Bhin Kritanta. ||
Jai Dev Jai Dev... ||
Dumadumile Patale Uthila Pratishabda,
Thartharla Dharanidhar Manilla Kheda. ||
Kadadile Parvat Udugan Uchhed,
Ramin Ramdasa Shakticha Shodh. ||2||
Jai Dev Jai Dev... ||
॥ Iti Sampurnam ॥
या आरतीचे विशेष महत्त्व
"सत्राणे उड्डाणे" ही आरती महाराष्ट्राचे महान संत समर्थ रामदास स्वामी यांनी रचली आहे. ही आरती मारुतीरायांच्या (हनुमानजी) प्रचंड शक्ती, वेग आणि भक्तीचे वर्णन करते. समर्थ रामदासांनी हनुमानाला 'शक्तीची देवता' आणि 'दास्य भक्तीचे प्रतीक' मानले आहे.
आरतीचे मुख्य भावार्थ
- ब्रह्मांड हलवणारी शक्ती (Cosmic Power): "करि डळमळ भूमंडळ सिंधूजळ गगनीं" - जेव्हा हनुमान उड्डाण करतात, तेव्हा पृथ्वी डळमळते आणि समुद्राचे पाणी आकाशाला भिडते. त्यांच्या वेगामुळे संपूर्ण ब्रह्मांड हादरते ("गडबडिलें ब्रह्मांड").
- निर्भयता (Fearlessness): "तुमचेनी प्रसादे न भीं कृतांता" - समर्थ रामदास म्हणतात की हनुमानाच्या कृपेमुळे मला साक्षात मृत्यूची (कृतांत/यम) सुद्धा भीती वाटत नाही.
- रामाशी अतूट नाते (Bond with Rama): "रामीं रामदासा शक्तीचा शोध" - आरतीच्या शेवटी, समर्थ रामदास म्हणतात की खरी शक्ती रामाच्या भक्तीमध्येच आहे आणि हनुमान हे त्याचे सर्वोत्तम उदाहरण आहेत.
पठणाची पद्धत आणि प्रसंग
- प्रसंग (Occasion): ही आरती विशेषतः हनुमान जयंती, शनिवारी आणि महाराष्ट्रातील घराघरांत दररोज सायंकाळच्या प्रार्थनेच्या वेळी (दिवाबत्तीच्या वेळी) म्हटली जाते.
- पद्धत (Method): ही आरती अत्यंत जोशात आणि वीर रसात गायली जाते. सोबत टाळ आणि मृदंगाचा नाद केल्यास वातावरण अधिकच चैतन्यमय होते.