श्रीगणेश आरती (कपोल झरती मदें)

या आरतीचे विशेष महत्त्व

"कपोल झरती मदें" ही श्री गणेशाची एक अत्यंत लोकप्रिय आणि भक्तिमय मराठी आरती आहे, जी गोसावीनंदन (Gosavinandan) यांनी रचली आहे. "सुखकर्ता दुःखहर्ता" नंतर महाराष्ट्रात सर्वाधिक गायली जाणारी ही दुसरी आरती आहे. या आरतीमध्ये गणपतीच्या तांडव नृत्याचे (Tandava Nritya) आणि त्यांच्या भव्य, तेजस्वी स्वरूपाचे वर्णन केले आहे. ही आरती भक्तांमध्ये उत्साह आणि आनंदाचे वातावरण निर्माण करते.

आरतीचे मुख्य भाव आणि अर्थ

• तेजस्वी स्वरूप (Radiant Form): "शेंदुर जो घवघवीत अद्भुत सुविराजे" - गणपतीच्या अंगावर शेंदुराचा लेप अत्यंत सुंदर आणि तेजस्वी दिसत आहे. त्यांच्या गालावरून मद वाहत आहे ("कपोल झरती मदें"), जे त्यांच्या शक्ती आणि तारुण्यतेचे प्रतीक आहे.
• नृत्य गणेश (Dancing Ganesh): "ताण्डवनृत्य करिसी तातक् धिम ताथा" - ही ओळ गणेशाच्या नृत्याचे वर्णन करते. ते आनंदाने मान डोलवत आहेत ("डोलविसी माथा") आणि तांडव नृत्य करत आहेत. पायातील घुंगरांचा ("घागरियांचा") मंजुळ आवाज ("घुळघुळ वाजे") वातावरणात नाद निर्माण करत आहे.
• संकट नाशक (Destroyer of Obstacles): "हरिसी संकट विघ्ने तापत्रयव्यथा" - गणेश आपल्या भक्तांची सर्व संकटे, विघ्ने आणि तीन प्रकारचे ताप (दैहिक, दैविक, भौतिक) दूर करतात.
• वरदान (Blessings): गणेश आपल्या भक्तांना विद्या, धन, संपत्ती, पुत्र आणि सुख-शांती ("नारी सुत मंदिरे") प्रदान करतात.

पठण पद्धती आणि प्रसंग

• प्रसंग (Occasion): ही आरती गणेश चतुर्थी (Ganesh Chaturthi), संकष्टी चतुर्थी आणि मंगळवारच्या पूजेत विशेषत्वाने गायली जाते.
• पद्धती (Method): ही आरती गाताना टाळ्यांचा आणि वाद्यांचा (विशेषतः टाळ आणि मृदंग) वापर केला जातो, ज्यामुळे नृत्याचा ठेका (rhythm) पकडता येतो. "तातक् धिम ताथा" या ओळींवर विशेष जोर दिला जातो.